Neden Dedikodu Yaparız?

İnsanlar başkalarının ne yaptığını merak eder. Kim iş değiştirmiş, kim kiminle görüşüyormuş, kim sözünü tutmuş, kim yine sorumluluktan kaçmış?

Bunların bir kısmını doğrudan ilgili kişiden öğreniriz. Bir kısmını ise o kişinin bulunmadığı sohbetlerde konuşuruz.

Dedikodu dediğimiz şey burada karşımıza çıkar. Fakat başkaları hakkında konuşulan her şey aynı amaca hizmet etmez. Bazen işe yarayan bir deneyim paylaşılır. Bazen de doğruluğu bilinmeyen bir hikâye, anlatıldıkça büyür.

Neden dedikodu yaptığımızı anlamak için bu farklara bakmak gerekiyor.

Başkaları hakkında bilgi edinmek isteriz

Sosyal hayatında herkesle aynı yakınlığı kuramazsın. Her insanı uzun uzun tanıyacak zamanın da yoktur. Bu yüzden başkalarının deneyimlerini dinlersin.

Birisiyle ortak iş yapmadan önce nasıl çalıştığını sorarsın. Bir arkadaşının önerdiği ustayı çağırmadan önce işinden memnun kalıp kalmadığını öğrenmek istersin.

Burada konuşulan bilgi, karar vermene yardımcı olabilir.

Aynı durum olumsuz deneyimler için de geçerlidir. Sözünü tutmayan veya aldığı sorumluluğu sürekli başkasına bırakan birisi hakkında duydukların, onunla kuracağın ilişkiyi etkileyebilir.

Fakat duyduğun bilginin işe yarayabilmesi için ne kadar güvenilir olduğunu da değerlendirmen gerekir.

Grup içinde kimin ne yaptığını takip ederiz

Birlikte çalıştığın insanlardan katkı beklemen doğaldır. Herkes emek verirken bir kişinin sürekli işten kaçması rahatsızlık yaratabilir.

İnsanlar, grubun imkânlarından yararlanıp sorumluluğunu yerine getirmeyen kişileri fark etmek ister.

Örneğin bir ekipte aynı kişi işin zor kısmında ortadan kayboluyor ama başarı sunulurken en önde duruyor. Bir süre sonra diğer çalışanlar bunu kendi aralarında konuşmaya başlayabilir.

Feinberg, Willer ve Schultz’un 2014 tarihli araştırmasında, katılımcılar başkalarının davranışları hakkında aldıkları bilgileri birlikte çalışacakları kişileri seçerken kullandı. Deney sonuçları, bu tür bilgi paylaşımının belirli koşullarda iş birliğini destekleyebildiğini gösterdi.

Bu, her dedikodunun doğru veya yararlı olduğu anlamına gelmez.

Merak ve sohbet etmek de işin içinde

Her dedikodunun arkasında büyük bir çıkar hesabı aramaya gerek yok.

Bazen insanlar ortak tanıdıkları hakkında konuşarak sohbet eder. Bir arkadaşın yeni bir şehre taşınmıştır, bir başkası uzun zamandır istediği işe başlamıştır. Bunlar da kişinin bulunmadığı ortamda konuşulabilir.

Konuşmanın içeriği ve amacı önemlidir. Birisinin başarısını paylaşmakla özel hayatındaki bir ayrıntıyı onu küçük düşürmek için anlatmak aynı şey değildir.

Bu yüzden yalnızca “Başkası hakkında konuşuluyor mu?” sorusuna bakmak yetmez. Ne anlatılıyor, neden anlatılıyor ve kime anlatılıyor?

Dedikodu rekabetin aracı hâline gelebilir

Bir insan hakkında söylenenler, onun çevredeki itibarını etkileyebilir. Bu nedenle dedikodu bazen rakip görülen kişiyi aşağı çekmek için de kullanılabilir.

“Yeni araba almış ama kim bilir nasıl aldı.”

Bu cümlede ortada somut bir bilgi olmayabilir. Konuşan kişi, bilmediği bir alanı kendi yorumuyla dolduruyor olabilir.

Benzer şekilde birisinin başarısını yalnızca torpile, dış görünüşe veya şansa bağlamak, onun emeğini görmezden gelmenin kolay bir yoludur.

Bir iddiayı dinlerken anlatanın olayla ilişkisini düşün. Kendi gördüğünü mü aktarıyor, birisinden mi duymuş, yoksa tahminde mi bulunuyor?

Bilgiyle yorumu birbirinden ayır

“Toplantıya gelmedi” gözlemdir. “İşi önemsemiyor” ise yorumdur.

Yorum doğru olabilir ama başka açıklamalar da mümkündür. Bu ayrımı kaybettiğinde bir olaydan bütün bir karakter hikâyesi çıkarabilirsin.

Üstelik hikâye bir kişiden diğerine aktarılırken belirsizlikler kaybolabilir. İlk anlatımda “Sanırım böyle oldu” denilen şey, birkaç konuşma sonra kesin bir bilgi gibi sunulabilir.

Kendine basit bir soru sor: Bunu nereden biliyoruz?

Cevap belirsizse sen de bilgiyi belirsizliğiyle değerlendir. Duyduğun her şeyi başkasına taşımak zorunda değilsin.

Kendi itibarını da davranışlarınla oluşturursun

İnsanların senin hakkında ne söyleyeceğini tamamen kontrol edemezsin. Fakat verdiğin sözleri tutmak, sorumluluğunu yerine getirmek ve başkalarının özelini gelişigüzel paylaşmamak senin elinde.

Çevresindeki herkesin sırrını anlatan bir adam, dinleyen kişiye kendi güvenilirliği hakkında da bir şey gösterir.

Dedikoduyu anlamak, her konuşmanın peşine düşmek değildir. İnsanlar arasındaki bilgi akışını daha dikkatli değerlendirmektir.

Dinle, kaynağını sorgula ve kendi gözlemlerini kullan. Başkalarının anlattıkları sana fikir verebilir; bir insan hakkındaki bütün kararını onların eline bırakma.