Güven Duygusu: Kime, Neye Göre Güvenmelisin?

Güven, insan ilişkilerinin en önemli ve en kolay istismar edilen taraflarından birisidir. Birisine güvendiğinde onun her hareketini kontrol etmeden hayatına devam edebilirsin. Paranızı ortak bir işe koyabilir, bir sırrını paylaşabilir veya birlikte bir gelecek kurabilirsin.

Fakat bunun bir bedeli vardır: Karşındaki insanın seni hayal kırıklığına uğratma ihtimalini kabul edersin.

Hiç risk almadan güvenmek mümkün değildir. Buna rağmen herkesi düşman kabul ederek yaşamak da insanı güçlü yapmaz. Sürekli tetikte olmak, kimseyle işbirliği kuramamak ve her davranışın altında ihanet aramak hayatı daraltır.

Asıl mesele, kime hangi konuda ve ne kadar güveneceğini öğrenmektir.

Güven duygusu nedir?

Güven duygusu, bir insanın veya kurumun belirli koşullarda nasıl davranacağına ilişkin beklentindir. Söylediğini yapacağına, sana verdiği bilgiyi çarpıtmayacağına veya kendisine tanıdığın imkânı kötüye kullanmayacağına inanırsın.

Buradaki önemli kelime “belirli”dir. Çünkü güven her konuda aynı değildir.

Bir arkadaşın zor gününde yanında olabilir ama borcunu zamanında ödemeyebilir. Bir çalışan işini iyi yapabilir fakat özel bir sırrı saklamakta başarısız olabilir. Bir insanın bir alanda güvenilir olması, hayatının tamamında aynı ölçüde güvenilir olduğunu göstermez.

Bu yüzden “Ona güveniyorum” derken neyi kastettiğini bilmelisin. Parasına mı, sözüne mi, sadakatine mi, yoksa yaptığı işteki yeterliliğine mi?

Birbirimize neden güvenmek zorundayız?

Günlük hayatını düşün. Fırından ekmek alıyor, bir restoranda yemek yiyor, bir ustaya iş yaptırıyor veya bir şirketten ürün satın alıyorsun. Her aşamayı kendin denetleyemezsin.

Yemeğin nasıl hazırlandığını, aldığın ürünün bütün üretim sürecini veya verdiğin işin her ayrıntısını kontrol etmeye kalksan başka bir şeye zamanın kalmaz.

Bu nedenle güven, işbirliğini mümkün kılar. Fakat yalnızca insanların iyi niyetine dayanmak zorunda değildir. Açık kurallar, kayıtlar, denetim ve hesap verebilirlik de güveni destekler.

Bir insanın “Bana güvenmiyor musun?” diyerek basit bir anlaşmayı yazıya dökmekten kaçınması sana güven vermemeli. İyi niyetli insanlar da unutabilir, yanlış anlayabilir veya koşullar değiştiğinde anlaşmazlığa düşebilir.

Netlik, güveni aşağılayan bir şey değildir. Neye söz verildiğini iki tarafın da bilmesini sağlar.

Ortak kimlik karakterin garantisi değildir

İnsanlar kendilerine benzeyen kişilere daha kolay yakınlık duyabilir. Aynı memleketten olmak, aynı inancı paylaşmak veya aynı çevrede bulunmak ilk teması kolaylaştırabilir.

Ama bunlar dürüstlük belgesi değildir.

Seninle aynı değerlerden bahseden birisi o değerlere uygun yaşamıyor olabilir. Aileyi savunup kendi sorumluluğundan kaçabilir. Sürekli ahlaktan bahsedip insanların parasını kötüye kullanabilir. Sadakati övüp kendi ilişkilerinde yalan söyleyebilir.

Birisinin hangi gruba ait olduğundan önce nasıl davrandığına bakmalısın.

Aynı şekilde eğitimli olması, kitap okuması, zenginliği veya mütevazı görünmesi de tek başına yeterli değildir. Bunlar hakkında fikir sahibi olabilirsin; fakat karakterini görmek için davranışlarına ihtiyacın var.

Sözler ile davranışlar çeliştiğinde neye bakmalısın?

İnsanların kendileri hakkında anlattıkları hikâyeler genellikle güzeldir. Herkes dürüst, herkes vefalı, herkes geçmişte yanlış anlaşılmıştır.

Bu anlatıyı gerçek hayatla karşılaştır.

Verdiği küçük sözleri tutuyor mu? Yapamayacağı bir şeyi önceden söylüyor mu? Hatası ortaya çıktığında sorumluluk alıyor mu? Başkalarına yaptığı şeyi sana yapmayacağını neden düşünüyorsun?

Arkadaşının sırrını sana eğlencelik malzeme olarak anlatan biri, senin sırrını da başka bir ortamda anlatabilir. İş ortağını kandırmasını zekâ göstergesi gibi sunan birinin sana karşı dürüst olacağına sırf seni sevdiği için bel bağlama.

Burada tek bir aksaklıktan hüküm vermekten bahsetmiyorum. İnsan geç kalabilir, unutabilir veya kötü bir karar verebilir. Önemli olan tekrar eden davranış ve sonrasında aldığı sorumluluktur.

Hatasını kabul edip düzelten insanla, her seferinde yeni bir mazeret üreten insan aynı değildir.

Çıkar çatışması güveni görünür hâle getirir

İşler herkesin istediği gibi giderken dürüst görünmek kolaydır. Asıl karakter, dürüst davranmanın bir bedeli olduğunda daha açık görünür.

Fazla gönderdiğin parayı geri veriyor mu? Kendi hatası yüzünden çıkan masrafı üstleniyor mu? İşine gelmeyen bir gerçeği senden saklıyor mu?

Bunları görmek için insanlara tuzak kurmana gerek yok. Zaman içinde gündelik hayat zaten yeterince örnek verir.

Birisine güvenini artırırken üstlendiğin riski de aşamalı artırabilirsin. Küçük bir ortak çalışmada sorumluluk almayan kişiyle büyük bir işe girmek zorunda değilsin. Henüz tanımadığın birisine bütün özel hayatını anlatmak da samimiyetin şartı değildir.

Yakınlık hissiyle karşındaki kişiyi gerçekten tanımayı birbirine karıştırma.

Kadın-erkek ilişkilerinde güven nasıl oluşur?

İlişkilerde güvenin önemli bir kısmı sadakat, dürüstlük ve verilen sözlerle ilgilidir. Ancak iki kişinin aynı kelimelerden aynı şeyi anladığını varsaymak hata olabilir.

Birlikteliğinizin niteliği nedir? Başkalarıyla görüşmek konusunda neye karar verdiniz? Ortak bir gelecek düşünüyor musunuz? Maddi ve gündelik sorumluluklar nasıl paylaşılacak?

Konuşulmamış beklentiler zamanla çatışmaya dönüşebilir.

Bir insanın sana yoğun ilgi göstermesi, bütün bu konularda güvenilir olduğunu kanıtlamaz. Çekim hızlı oluşabilir; karakteri tanımak ise daha fazla gözlem ister.

Arzunun pazarlığı olmaz derken çekimin zorla üretilemeyeceğini anlatıyoruz. Fakat bir ilişkiye girip söz verdiğinde, o sözlerin sorumluluğu vardır. Hislerinin değişmesi yalan söylemeyi veya karşı tarafı oyalamayı haklı çıkarmaz.

Güven de sürekli telefon kontrol etmekle kurulmaz. Bir çelişki görüyorsan bunu açıkça konuşabilmelisin. Cevaplar sürekli değişiyor, olaylar gizleniyor ve sorumluluk sana yükleniyorsa bunu görmezden gelmek zorunda değilsin.

Güven kırıldığında neye bakmalısın?

Özür, tek başına güveni geri getirmez. Karşındaki kişinin neyi yanlış yaptığını kabul etmesi ve davranışını değiştirmesi gerekir.

“Özür diledim, artık konuyu kapat” demek, yaşananın sonuçlarını ortadan kaldırmaz. Aynı davranış sürüyorsa güzel cümlelerin değeri sınırlıdır.

Bunun yanında her hata sonrasında ilişkiyi bitirmek zorunda da değilsin. Olayın ağırlığına, tekrarına ve telafi için gösterilen çabaya bakabilirsin.

Affetmek, aynı düzeyde güvenmek veya ilişkiye devam etmek ayrı kararlardır. Birisini affedip onunla yeniden ortaklık kurmamayı seçebilirsin.

Sen ne kadar güvenilir birisin?

İnsanları değerlendirirken kendini bu değerlendirmenin dışında tutma.

Tutamayacağın sözler veriyor musun? Çıkarın değiştiğinde anlaşmayı farklı mı anlatıyorsun? Birisinin sana açtığı özel meseleyi başka bir ortamda kullanıyor musun?

Güvenilir olmak, herkese evet demek değildir. Yapmayacağın şeyi açıkça söylemek, sonradan kaybolmandan daha dürüsttür. İstemediğin bir ilişkiyi bitirmek, karşı tarafı belirsizlik içinde tutmandan daha temizdir.

İnsanın çıkarları vardır ve bazen çatışırlar. Bunu bilmek faydalıdır. Fakat buradan herkesin mutlaka ihanet edeceği sonucuna atlamak, insanları daha iyi tanımanı sağlamaz.

Gözünü aç, sözlerle davranışları karşılaştır ve güvenini gördüğün karşılığa göre ayarla. Kendi sözünün de arkasında dur.