Sosyal Baskı Nedir? Neden Olur ve Nasıl Baş Edilir?

Sosyal baskı, çevrendeki insanların beklentileri, yorumları ve tepkileri nedeniyle davranışlarını değiştirmek zorunda hissetmendir.

Bazen açıkça söylenir:

“Böyle giyinme.”

“Sen o işi yapamazsın.”

“El alem ne der?”

Bazen de kimse bir şey söylemeden kendi kafanda başlar. Bir şey yapmak istersin ama insanların sana nasıl bakacağını düşünerek vazgeçersin.

İyi izlenim bırakmak, kabul görmek ve ilişkilerini korumak isteyebilirsin. Fakat bütün kararlarını buna göre vermeye başladığında kendi hayatının yönünü başkalarının tepkilerine bırakırsın.

Sosyal baskı neden oluşur?

İnsanlarla birlikte yaşarken ortak beklentilerle karşılaşıyoruz. Nerede nasıl konuşacağımız, misafire nasıl davranacağımız veya bir grubun içinde neyin normal sayıldığı hakkında fikirler var.

Bu beklentilerin bazıları birlikte yaşamayı kolaylaştırır. Sıraya uymak, verdiğin sözü tutmak veya başkasının alanını gözetmek gibi.

Ama bazı beklentiler yalnızca alışılmış olanı korur:

“Bizim çevrede erkek böyle giyinmez.”

“Sen şimdi değişip ne olacaksın?”

“Herkes aynı şeyi yapıyor, sen de yap.”

Burada kendine sorman gereken şey şu: Bu beklenti neyi koruyor ve benim kararım gerçekten kime zarar veriyor?

Her kurala savaş açmana gerek yok. Ama her alışkanlığı da sorgulanamaz bir doğru sayma.

Çocukken yeni kıyafet giymekten neden çekiniyordum?

Çok iyi hatırlıyorum: Çocukken yeni ve güzel kıyafetler giymek istemezdim.

Hem utangaçtım hem de fazla düşünüyordum. Yeni ve şık bir şey giydiğimde ilgi üzerime geliyordu. Arkadaşlarım fark ediyor, yorum yapıyor ve bana bakıyordu.

Yorumların olumlu olması bile beni rahatlatmıyordu. Dikkat çekmek başlı başına rahatsız ediciydi.

Bu yüzden daha sıradan kıyafetleri tercih ediyordum. Bildiğim görüntünün içinde kalmak daha kolay geliyordu.

Buradan çıkardığım şey şu: Bazen seni durduran, insanların kötü davranması bile değildir. Görünür olmaktan çekinirsin. Fark edilmek, hakkında bir şey söylenmesi ihtimalini artırır.

Sonra da aslında istediğin şeyi yapmamak için “Zaten bana göre değil” demeye başlarsın.

Gerçek baskıyla beklediğin tepkiyi ayır

Bir konuda karar veremediğinde ne olduğunu somutlaştır.

Birisi gerçekten sana karşı mı çıkıyor? Yoksa karşı çıkacağını düşündüğün için mi vazgeçiyorsun?

“Arkadaşlarım benimle dalga geçer” başka bir şey. Arkadaşlarının her denemeni küçümsemesi başka.

İlkinde bir beklentin var. İkincisinde karşılaştığın bir davranış var. İkisine aynı şekilde yaklaşman gerekmiyor.

Ayrıca bir kişinin yorumunu bütün toplumun kararı gibi büyütme. Bir arkadaşın kıyafetini beğenmedi diye herkesin seni yargıladığı sonucuna varamazsın.

Ne söylendiğini, kimin söylediğini ve bunun kararında ne kadar ağırlığı olması gerektiğini düşün.

Değiştiğinde çevrenden tepki gelebilir

Giyimini değiştirirsin, spora başlarsın, farklı insanlarla görüşürsün veya yeni bir iş denersin. Seni eski halinle tanıyan bazı kişiler buna alışamayabilir.

“Kime özeniyorsun?”

“Sen eskiden böyle değildin.”

“İki kitap okuyunca değiştin.”

Bazen bu sözlerin arkasında küçümseme vardır. Bazen alışkanlık, bazen de gerçekten endişe.

Hepsini otomatik olarak kıskançlık diye açıklamak da doğru değil. Bir eleştirinin içinde işine yarayan bir şey olabilir.

Fakat seni sürekli eski yerine döndürmeye çalışan bir tavır varsa bunu da gör. Her değişikliğin için çevrenden toplu izin almak zorunda değilsin.

Kendi kararını taşıyabilmek, kendini sevmek ve özsaygı konusunun günlük hayattaki karşılıklarından birisi.

Sosyal baskıyla nasıl baş edebilirsin?

1. Küçük ama gerçek bir tercih yap

Bütün hayatını bir günde değiştirmeye çalışma.

Sevdiğin bir kıyafeti giy. Bir konuşmada kendi fikrini söyle. Gitmek istediğin bir etkinliğe katıl.

Ama bunu yalnızca insanları şaşırtmak için yapma. Gerçekten istediğin bir şey olsun.

Sırf dikkat çekmek için gösterişli davranırsan yine çevrenin tepkisine göre yaşıyor olursun. Bu kez tepki bekleyen bir role girersin.

2. Kısa açıklama yapmayı öğren

Her tercihin için uzun bir savunma hazırlamak zorunda değilsin.

“Ben bunu seviyorum.”

“Bu alanı denemek istiyorum.”

“Önerini duydum ama kararım bu.”

Bazen bunlar yeterli olur.

Ne kadar çok açıklama yaparsan mutlaka o kadar iyi anlaşılacağın doğru değil. Bazı konuşmalar, yeni bilgi üretmeden aynı itirazın etrafında döner.

3. Eleştiriyle küçümsemeyi ayır

“Bu planın bütçesini düşündün mü?” sorusu üzerinde durmaya değer olabilir.

“Sen zaten hiçbir şeyi beceremezsin” ise somut bir değerlendirme değil.

Eleştirinin içeriğine bak. Sana hangi riski, hatayı veya eksikliği gösteriyor? Bunun üzerinde çalışabilir misin?

Küçümseme karşısında ise kendini kanıtlamak için gösteriye başlaman gerekmiyor. Söylenen her söze cevap yetiştirmek zorunda değilsin.

4. Sınırını açıkça söyle

Birisi görünüşün, hedeflerin veya tercihlerinle sürekli dalga geçiyorsa:

“Fikrini söyledin, duydum. Ama bunu sürekli alay konusu yapmanı istemiyorum.”

diyebilirsin.

Sonrasında davranışın değişip değişmediğine bak. Aynı şey devam ediyorsa o kişiyle ne kadar zaman geçirmek istediğini yeniden değerlendirebilirsin.

Çerçeve kontrolü konusunda da mesele bu: Başkasının her tepkisiyle yön değiştirmeden kendi tavrını koruyabilmek.

Aile baskısında neye dikkat etmelisin?

Aileyle yaşanan anlaşmazlıklarda hem ilişkiniz hem de maddi ve günlük koşullarınız devreye girebilir.

Ailenle aynı evde yaşıyor veya maddi destek alıyor olabilirsin. Böyle bir durumda yalnızca “Kimseyi dinlemem” demek bütün sorunları çözmez.

Hangi kararın sana ait olduğunu, hangi konunun ortak yaşamı etkilediğini ve nerede bağımsızlaşman gerektiğini ayır.

Bir meslek seçmek istiyorsan çalışma planını hazırla. Taşınmak istiyorsan giderlerini hesapla. Kendi kararının arkasında dururken sorumluluğunu da taşı.

Sürekli tartışmayı kazanmak yerine, hareket alanını artıracak somut adımlara bak.

Ortamı okumak kendinden vazgeçmek değildir

Her yerde aynı şekilde davranman gerekmiyor. Bir iş toplantısıyla arkadaş buluşmasının koşulları farklı olabilir.

Bulunduğun ortamı değerlendirmekle korkudan kendi kişiliğini silmek arasında fark var.

Ne söylediğini ve neden söylediğini bil. Zamanlamanı, üslubunu ve bulunduğun koşulları düşün. Bunun için flörtte kalibrasyon ve durumu okumak yazısındaki yaklaşımı sosyal hayatına da uyarlayabilirsin.

Dostum, herkesin seni anlamasını veya desteklemesini bekleyerek başlayamazsın.

Kendi tercihini yap, sonuçlarını değerlendir ve gerektiğinde düzelt. Ama yalnızca birilerinin alıştığı kişi olarak kalman daha rahat diye hayatını sürekli erteleme.