Her insanın dünyayı ve olayları algılama biçimi farklıdır. Tecrübelerin, öğrendiklerin ve içinde yaşadığın çevre sana bir bakış açısı kazandırır.
Bu bakış açısıyla bazı şeyleri mümkün, bazı şeyleri imkânsız görürsün. Bazı davranışları normal kabul eder, bazılarını daha düşünmeden elersin.
Çerçeve dediğim şey bu: Olayları hangi anlamın içinde değerlendirdiğin.
Çerçeve kontrolü ise kendi bakış açının farkında olman, onu sorgulayabilmen ve karşılaştığın her yorumla yönünü değiştirmemendir.
Birisi sana “Bunu yapamazsın” dediğinde onun cümlesini kendi gerçeğin hâline getiriyor musun? Yoksa neye dayanarak söylediğine bakıp kendi kararını verebiliyor musun?
Aradaki fark önemli.
Bakış Açının Ne Kadarı Gerçekten Sana Ait?
Hayata başladığında hazır bir dünyanın içine giriyorsun.
Ailenin doğru kabul ettiği şeyler var. Çevrenin beklentileri var. Kültürün, inançların ve yaşadığın yerin etkisi var.
Ne okuyacağın, nasıl giyineceğin, nasıl bir iş seçeceğin veya ilişkilerini nasıl yaşayacağın hakkında daha sen karar vermeden fikirler duyuyorsun.
Bunların bazıları sana fayda sağlar. Bazılarını ise yalnızca yıllardır duyduğun için doğru kabul ediyor olabilirsin.
Siyasi görüş örneğini düşün. İnsan bazen ailesinin fikrini kendi fikri sanır. O görüşe nasıl ulaştığını hiç düşünmemiştir.
Aynı şey kişisel kararlarında da olabilir.
“Ben bunu istemiyorum” dediğinde gerçekten sen mi istemiyorsun? Yoksa çevrenden gelecek tepkiyi düşünerek daha baştan vaz mı geçiyorsun?
Bunu ayırabilmek için kendi düşünceni sorgulaman gerekiyor.
Başkasının Yorumu Senin Kararın Olmasın
Mesela bir kadından hoşlanıyorsun. Arkadaşın hemen “O sana bakmaz” diyor.
Bunu neye dayanarak söylüyor? Kadını tanıyor mu? Aranızdaki iletişimi biliyor mu? Yoksa sadece kendi tahminini mi söylüyor?
Sen daha konuşmadan bu cümleyi kabul edersen başkasının tahmini senin davranışını belirlemiş olur.
Aynı durum işte de var. Bir işe başvuracaksın, birisi “Seni almazlar” diyor. Yeni bir uğraşa başlayacaksın, “Bu yaştan sonra olmaz” diyor.
Her yoruma uzun bir savunma hazırlamana gerek yok.
“Ben yine de deneyeceğim.”
Bazen söylemen gereken bu kadar.
Elbette gerçek bir risk veya bilmediğin bir ayrıntı varsa dinlersin. Ama sırf birisi kendinden emin konuştu diye onun haklı olduğunu kabul etmezsin.
Güçlü Çerçeve, Fikrini Asla Değiştirmemek Değildir
Burada insanların düştüğü başka bir hata var.
Adam güçlü duracağım diye yanlış yaptığını gördüğü hâlde geri adım atmıyor. Her öneriyi otoritesine saldırı gibi algılıyor.
Bu şekilde kendini geliştiremezsin.
Birisi sana bilmediğin bir şey gösterebilir. Daha iyi bir yol önerebilir. Eleştirisinde haklı olabilir.
Çerçevenin sağlam olması, bunları duymana engel olmamalı.
Önemli olan neden fikrini değiştirdiğin. Daha iyi bir gerekçe gördüğün için mi, yoksa karşı taraf seni onaylasın diye mi?
İkisi aynı şey değil.
Kendi kararını verebilen adam, gerektiğinde “Burada yanlış düşünmüşüm” de diyebilir. Her konuşmayı kazanmak zorunda değilsin.
Sınırını Açık Söyle, Sürekli Savunma Yapma
Çerçeve kontrolünün günlük hayattaki karşılığı bazen çok basittir.
Bir arkadaşın istemediğin bir plan için ısrar ediyor. Sen de gitmek istemediğin hâlde uzun uzun bahaneler üretiyorsun.
Sonunda her bahanene bir çözüm buluyor ve kendini kabul etmek zorunda hissediyorsun.
Oysa:
“Bu akşam gelmeyeceğim, başka planım var.”
diyebilirsin.
Planının evde dinlenmek olması onu geçersiz yapmaz.
Nasıl giyineceğin konusunda da aynı şey geçerli. Birisi kıyafetini sevmeyebilir. Fikrini dinlersin ama her yorumda bütün tarzını değiştirmek zorunda değilsin.
Sınırını göstermek için sertleşmen gerekmiyor. Kısa konuş, anlaşılır ol ve kararının arkasında dur.
Kendinizi nasıl ifade ediyorsunuz? yazısındaki gereksiz açıklama meselesi burada da karşına çıkar.
Her Şeyi Kişiselleştirirsen Çerçeven Sürekli Sarsılır
Arkadaşının yeni bir araba aldığını düşün.
Arkadaşın araba aldı. Sen hemen bunu sana hava atmak veya moralini bozmak için yaptığını düşündün.
Belki gerçekten gösteriş yapıyordur. Belki de sadece sevindiği şeyi paylaşmak istiyordur.
Bunu bilmeden bütün olayı kendine bağlarsan kendi kendini yıpratırsın.
Başkasının başarısı senin başarısızlığın olmak zorunda değil. Birisinin farklı tercihi de senin hayatına verilmiş bir not değildir.
Ne olduğunu gör. Sonra kendi yorumunu ayır.
“Yeni araba aldı” bir olaydır.
“Beni küçük düşürmek için aldı” ise senin çıkardığın sonuçtur.
Bu ayrımı yapmadığında başkalarının hayatı senin ruh hâlini sürekli yönetmeye başlar.
Kendi Çerçeveni Nasıl Güçlendireceksin?
Önce kendi tercihlerini bil.
Ne istiyorsun? Neyi kabul etmiyorsun? Hangi konuda kararını sürekli başkasına bırakıyorsun?
Sonra bunların günlük davranışlarına nasıl yansıdığına bak.
İstemediğin şeylere evet mi diyorsun? Birisi itiraz ettiğinde fikrini hemen geri mi çekiyorsun? Kendini savunurken konuyu gereksiz yere mi uzatıyorsun?
Bunlardan birisini seç ve üzerinde çalış.
Ayrıca kendine verdiğin sözleri önemse. Sürekli kendi kararını erteliyorsan yalnızca başkalarının etkisinden şikâyet etmek yetmez. Aldığın kararı uygulama sorumluluğun da var.
Duygusal güç bu süreçte işine yarar. Eleştirildiğinde veya beklediğin onayı alamadığında düşünerek hareket edebilmen önemlidir.
Çerçeve kontrolünü herkesi yönetmek gibi görme. Önce kendi kararlarının sorumluluğunu al.
Düşün, sorgula ve harekete geç.
Hayat senin hayatın. Başkalarının fikrini dinleyebilirsin ama her kararın sahibini dışarıda arama.
